Fundacja rodzinna została wprowadzona do polskiego systemu prawnego przez Ustawę z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej (dalej u.f.r.). Mogą ją utworzyć wyłącznie osoby fizyczne, które są właścicielami średnich i dużych firm np. rodzinnych, lub nie prowadzą własnej działalności gospodarczej, ale posiadają znaczny majątek. Fundacja rodzinna może być utworzona za życia fundatora/fundatorów w notarialnym akcie założycielskim fundacji rodzinnej lub po śmierci fundatora – w testamencie notarialnym.
Cele fundacji rodzinnej
Zgodnie z dyspozycją art. 2 ust. 1 u.f.r. fundacja rodzinna ma na celu gromadzenie mienia, zarządzanie nim w interesie beneficjentów oraz spełnianie świadczeń na ich rzecz. Szczegółowe cele fundacji określa jej statut ( art. 26 ust. 1 u.f.r.). Jak podkreśla piśmiennictwo:
„Fundator (-) powinien uszczegółowić te cele w statucie np. poprzez wskazanie jakiego rodzaju mienie FR będzie nabywać, w jaki sposób będzie tym mieniem zarządzać oraz jakiego rodzaju świadczenia będzie spełniać. Należy przyjąć, że każda FR musi mieć na celu powyższe trzy działania” [1].
Beneficjent fundacji rodzinnej
Fundacja rodzinna działa na rzecz jej beneficjentów. Beneficjentem może być każda osoba fizyczna, wyznaczona przez fundatora niezależnie od wieku. Nie musi być spokrewniona z fundatorem. Może nim być również organizacja pozarządowa prowadząca działalność pożytku publicznego oraz sam fundator.
Utworzenie fundacji rodzinnej
Zgodnie z art. 21u.f.r. do powstania fundacji rodzinnej jest wymagane:
1. Złożenie oświadczenia o ustanowieniu fundacji rodzinnej w akcie założycielskim albo w testamencie.
2. Ustalenie statutu.
Statut fundacji rodzinnej określa zasady funkcjonowania fundacji rodzinnej. Statut sporządza fundator/fundatorzy. Ma on formę aktu notarialnego. W świetle art. 26 ust. 1 u.f.r. powinien on określać m.in.
1) nazwę fundacji rodzinnej ( np. Fundacja Rodzinna Kowalskich),
2) siedzibę fundacji rodzinnej (np. Kraków),
3) szczegółowy cel fundacji rodzinnej;
4) beneficjenta lub sposób jego określenia i zakres przysługujących beneficjentowi uprawnień,
5) czas trwania fundacji rodzinnej, jeżeli jest oznaczony,
6) wartość funduszu założycielskiego,
7) zasady zmiany statutu.
3. Sporządzenie spisu mienia
Na podstawie art. 27 ust. 1 – 2 u.f.r. fundator obowiązkowo sporządza w formie pisemnej spis mienia wnoszonego na pokrycie funduszu założycielskiego. Podaje w nim osobę wnoszącą określone mienie, oraz wartość każdego z jego składników, według stanu i cen z chwili jego wniesienia, a także wartość podatkową.
4. Ustanowienie organów fundacji rodzinnej wymaganych przez ustawę lub statut.
Fundacja rodzinna działa poprzez swoje organy. Obligatoryjnymi organami każdej fundacji rodzinnej jest zarząd i zgromadzenie beneficjentów. Natomiast organem fakultatywnym jest rada nadzorcza. Obowiązkowo ustanawiana jest wtedy, gdy liczba beneficjentów przekracza dwadzieścia pięć osób ( art. 64 u.f.r.). Zarząd jednoosobowy lub kilkuosobowy m.in. prowadzi sprawy fundacji rodzinnej i reprezentuje ją na zewnątrz, realizuje cele fundacji określone w statucie (art. 54 u.o.f.r.). Zgromadzenie beneficjentów fundator ustanawia w statucie. Jego członkami są beneficjenci wskazani przez fundatora (jeden lub kilku). Zgromadzenie beneficjentów ma za zadanie podejmowanie uchwał w sprawach określonych w art. 72 u.f.r. lub w statucie.
5. Wniesienie funduszu założycielskiego przed wpisaniem do rejestru fundacji rodzinnych w przypadku ustanowienia fundacji rodzinnej w akcie założycielskim albo wniesienie funduszu założycielskiego w terminie 2 lat od dnia wpisania fundacji rodzinnej do rejestru fundacji rodzinnych w przypadku ustanowienia fundacji rodzinnej w testamencie.
W przypadku ustanowienia fundacji w akcie założycielskim fundator wnosi do fundacji rodzinnej mienie na pokrycie funduszu założycielskiego . Jego wartość wynosi co najmniej 100 000 zł (art. 17 u.f.r.). Może ono być wniesione „(-) w postaci pieniężnej i niepieniężnej”, przy czym „(-) Mieniem mogą być nieruchomości, rzeczy ruchome, prawa majątkowe, metale inwestycyjne” [2] .Mienie musi zostać wniesione przed wpisaniem fundacji rodzinnej do Rejestru prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim.
6. Wpisanie do rejestru fundacji rodzinnych
Fundacja rodzinna uzyskuje osobowość prawną z chwilą wpisu do Rejestru Fundacji Rodzinnych.
Jeżeli fundacja rodzinna została ustanowiona w akcie założycielskim, wtedy stosowny wniosek w tej sprawie składa fundator. Natomiast, gdy fundacja rodzinna została powołana w testamencie, składa go jej zarząd.
Więcej informacji tutaj: Fundacja rodzinna
Podstawa prawna:
Art. 2, art. 11-12, art. 21-23, art. art. 26 ust. 1, art. 27 ust. 1, art. 30, art. 43, art. 54, art. 56 , art. 64, art. 70, art. 72 Ustawy z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej (Dz.U. z 2023 r. poz. 326)
Objaśnienie
[1] Tak Tomczykowski P. (red.), Fundacja rodzinna. Aspekty prawne i podatkowe. Komentarz. Wyd. 1, Warszawa 2023, publ. Legalis [w:] komentarzu do art. 26 ust. 1 ustawy.
[2] Tak Adamus R, Stec P.(red.), Fundacje rodzinne. Komentarz. Wyd. 1, Warszawa 2024, publ. Legalis [w:] komentarzu do art. 17 ustawy.
Stan prawny na dzień 20 lutego 2025 roku
Małgorzata Gach, Wanda Książek
