Ministerstwo Finansów ponownie przedstawiło projekt zmian w zasadach opodatkowania fundacji rodzinnych. W pierwotnej wersji przewidziano rozwiązania, które miałyby działać wstecz, obejmując również majątek przekazany do fundacji przed wejściem w życie nowych przepisów. Takie rozwiązanie wzbudziło poważne wątpliwości konstytucyjne i napotkało silną krytykę ze strony ekspertów. Przyjrzyjmy się, jakie korekty wprowadzono, czym nowelizacja ta różni się od pierwotnej koncepcji oraz jakie ryzyka prawne i podatkowe nadal mogą się z nią wiązać.
Obraz autorstwa freepik
Fundacje rodzinne – główne zmiany
Po pierwsze, tzw. lock-up, czyli „blokada” sprzedaży aktywów, takich jak np. nieruchomości czy papiery wartościowe.
Ustawa wprowadza 36-miesięczny okres, po upływie którego fundacja będzie mogła zbyć określone składniki majątku otrzymane od podmiotów powiązanych, korzystając ze zwolnienia z CIT. Mechanizm ma ograniczyć wykorzystywanie fundacji jako wehikułu do natychmiastowego uniknięcia opodatkowania.
W razie sprzedaży dokonanej w okresie wcześniejszym niż 36 miesięcy, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym do fundacji wniesiono, przekazano lub nabyto dane aktywo, powstanie konieczność zapłaty 19% podatku CIT.
Po drugie, zmiany w zakresie opodatkowania przychodów z określonych rodzajów działalności. Część przychodów, np. przychody z najmu krótkoterminowego czy działalności hotelarskiej zostaną objęte podatkiem CIT, a dotyczy to m.in. wykorzystywania pensjonatów czy apartamentów wynajmowanych na doby na cele działalności gospodarczej. Podatkiem objęto w szczególności usługi związane z zakwaterowaniem, w tym wynajem lokali użytkowych przeznaczonych do całodobowego zakwaterowania. W zakresie wynajmu nieruchomości mieszkalnych, zwolnienie z opodatkowania fundacji rodzinnej będzie mieć miejsce tylko wtedy, gdy fundacja rodzinna będzie wynajmować nieruchomości osobom fizycznym na ich własne potrzeby mieszkaniowe. Natomiast wynajem nieruchomości użytkowych w pozostałym zakresie będzie nadal korzystać ze zwolnienia od podatku CIT.
Po trzecie, przepisy przejściowe, gdyż w pierwotnym projekcie zakładano zastosowanie lock-upu z datą 31 sierpnia 2025 r., co wywołało zarzuty o wprowadzenie retroaktywności prawa. W uchwalonej ustawie przesunięto datę graniczną tak, by ograniczyć stosowanie nowych reguł wyłącznie do mienia wniesionego po 31 grudnia 2025 r.
Fundacja rodzinna – dlaczego wsteczne stosowanie podatków rodzi problemy
Zasada, że prawo nie działa wstecz (lex retro non agit), stanowi fundament państwa prawnego i ma szczególne znaczenie w prawie podatkowym, gdyż wpływa na bezpieczeństwo ekonomiczne podatników oraz ich decyzje inwestycyjne i biznesowe.
Co prawda ustawodawca może wprowadzać wyjątki, ale powinien robić to przy zachowaniu proporcjonalności i odpowiedniego okresu vacatio legis, zwłaszcza dla podatków rozliczanych rocznie. Wsteczne obciążenie już dokonanych czynności zwykle spotyka się z krytyką doktryny i generuje ryzyko zarzutów konstytucyjnych.
Praktyczne skutki retroaktywności w sferze fundacji rodzinnych byłyby poważne, ponieważ tworzyłyby one nagłe ryzyko podatkowe dla transakcji, które zostały przeprowadzone i zakończone zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami. To z kolei mogłoby paraliżować bieżące działania fundacji oraz skutkować masowymi wezwaniami do zapłaty podatku z odsetkami.
Co ostatecznie ustalono?
Po fali krytyki zrezygnowano z elementów retroaktywnych i doprecyzowano daty graniczne, co ma zmniejszyć skalę zaskoczenia podatników. W praktyce oznacza to, że 36-miesięczny lock-up będzie odnosić się wyłącznie do majątku wniesionego po 31.12.2025 r., a nie – jako początkowo zakładano – także wcześniej wniesione aktywa, tj. po dniu 31 sierpnia 2025 roku. To rozwiązanie zmniejsza ryzyko naruszenia konstytucyjnych zasad, choć nie eliminuje całkowicie potencjalnych problemów interpretacyjnych.
Inne zmiany w opodatkowaniu fundacji rodzinnych
Fundacje rodzinne zostaną objęte przepisami o zagranicznych jednostkach kontrolowanych (CFC). Oznacza to, że jeśli fundacja posiada podmioty zależne za granicą, a ich zyski są przenoszone do krajów o niskim opodatkowaniu, zyski tych spółek będą musiały zostać opodatkowane w Polsce. Celem tej zmiany jest ograniczenie tworzenia sztucznych struktur w tzw. rajach podatkowych.
Co więcej, na fundacje rodzinne zostanie rozszerzony tzw. exit tax, czyli podatek od przenoszenia majątku za granicę lub zmiany rezydencji podatkowej. W praktyce oznacza to, że wyprowadzenie aktywów fundacji poza Polskę będzie wiązać się z obowiązkiem zapłaty podatku.
Wraz z wejściem w życie nowelizacji, za ukryty zysk będzie uznawana m.in. pożyczka udzielona przez fundację rodzinną beneficjentowi, fundatorowi lub osobom z nimi powiązanym, jeśli zostanie umorzona, przedawniona lub uznana za nieściągalną. W takim przypadku fundacja będzie musiała zapłacić podatek od takiego świadczenia.
Podsumowanie
Jeżeli jesteś fundatorem i planujesz wniesienie znaczących aktywów do Fundacji Rodzinnej, rozważ przyspieszenie transakcji i dokonanie jej przed 31.12.2025 r. Jeżeli twoja fundacja została założona w II. połowie 2025 roku, a jej pierwszy rok obrotowy wydłużono do 31.12.2026 r. to dotychczasowe przepisy dotyczące opodatkowania CIT znajdą zastosowanie aż do końca wskazanego powyżej okresu. To oznacza, że w tych okolicznościach nowe zasady opodatkowania stosowane będą dopiero po zakończeniu pierwszego roku obrotowego fundacji, a więc od 01.01.2027 r.
Zgodnie z założeniami, zmiany powinny wejść w życie z dniem 1 stycznia 2026 roku.
Na dzień publikacji niniejszego artykułu ustawa została przyjęta przez Senat bez żadnych poprawek, a zatem w brzmieniu zaproponowanym przez Sejm i oczekuje podpisu Prezydenta.
Stan prawny aktualny na dzień 17 listopada 2025 r.
Julia Lewandowska
Kancelaria Radcy Prawnego Małgorzata Gach
