Fundacja rodzinna a uczestnictwo w zagranicznych spółkach transparentnych podatkowo – aktualne ryzyka i kierunki orzecznictwa

Obraz autorstwa magnific

Instytucja fundacji rodzinnej miała stanowić narzędzie służące długoterminowej sukcesji majątku rodzinnego oraz jego bezpiecznemu zarządzaniu. Jednym z najistotniejszych elementów konstrukcji fundacji rodzinnej jest możliwość korzystania ze zwolnienia podmiotowego w podatku dochodowym od osób prawnych, pod warunkiem że fundacja prowadzi działalność wyłącznie w zakresie wskazanym w art. 5 Ustawy o fundacji rodzinnej. W praktyce coraz większe kontrowersje budzi jednak kwestia uczestnictwa fundacji rodzinnych w zagranicznych spółkach transparentnych podatkowo, a w szczególności w niemieckich spółkach typu KG lub GmbH & Co. KG. W niniejszym artykule przedstawiamy zarówno podejście organów podatkowych, jak i stanowisko sądów administracyjnych dotyczące uczestnictwa fundacji rodzinnych w zagranicznych  podmiotach transparentnych podatkowo oraz podmiotach o charakterze zbliżonym do spółek osobowych.

Działalność fundacji rodzinnej

Fundacja rodzinna została wprowadzona do polskiego porządku prawnego jako instrument służący gromadzeniu majątku rodzinnego, zarządzaniu nim oraz zapewnieniu sukcesji międzypokoleniowej.

Co do zasady fundacja rodzinna nie została powołana do prowadzenia szerokiej działalności operacyjnej, jednak ustawodawca dopuścił możliwość wykonywania przez nią określonych rodzajów działalności gospodarczej.

Zakres tej działalności gospodarczej został enumeratywnie wskazany w art. 5 Ustawy z dnia 26 stycznia 2023 o fundacji rodzinnej (Dz. U. poz. 326 z późn. zm. – dalej „Ustawa o FR”) i obejmuje m.in. możliwość przystępowania do spółek handlowych, funduszy inwestycyjnych, spółdzielni oraz podmiotów o podobnym charakterze, zarówno krajowych, jak i zagranicznych, a także uczestnictwo w takich podmiotach.

Zgodnie z  art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy o FR:

W praktyce szczególne wątpliwości interpretacyjne pojawiają się obecnie w odniesieniu do możliwości uczestnictwa fundacji rodzinnych w zagranicznych spółkach transparentnych podatkowo, takich jak niemieckie spółki typu KG (Kommanditgesellschaft) oraz GmbH & Co. KG.

Konstrukcje te są co do zasady uznawane za odpowiedniki polskiej spółki komandytowej, ponieważ opierają się na występowaniu co najmniej jednego wspólnika ponoszącego nieograniczoną odpowiedzialność oraz wspólnika o odpowiedzialności ograniczonej do wysokości wniesionego wkładu. W przypadku GmbH & Co. KG funkcję komplementariusza pełni dodatkowo spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (GmbH), co zbliża tę konstrukcję do modelu polskiej spółki komandytowej z komplementariuszem będącym spółką kapitałową.

Istotna różnica polega jednak na tym, że niemieckie spółki KG oraz GmbH & Co. KG pozostają co do zasady transparentne podatkowo, a więc opodatkowanie następuje na poziomie wspólników, a nie samej spółki.

W ocenie organów podatkowych okoliczność ta rodzi istotne wątpliwości co do możliwości uznania uczestnictwa fundacji rodzinnej w takich podmiotach za działalność mieszczącą się w zakresie dozwolonej działalności określonej w ustawie o fundacji rodzinnej.

Zagraniczne spółki transparentne podatkowo – restrykcyjne stanowisko organów podatkowych

Organy podatkowe od początku obowiązywania przepisów dotyczących fundacji rodzinnych prezentują restrykcyjne podejście do kwestii uczestnictwa fundacji rodzinnych w zagranicznych spółkach transparentnych podatkowo.

W wydawanych interpretacjach indywidualnych Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej konsekwentnie wskazuje, że przystępowanie przez fundację rodzinną do takich podmiotów może wykraczać poza zakres działalności dozwolonej na podstawie art. 5 ustawy o FR [1] [2] [3] [4]

U podstaw argumentacji organów podatkowych leży przede wszystkim sposób rozumienia pojęcia „spółek handlowych oraz podmiotów o podobnym charakterze”, którym posłużył się ustawodawca w art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy o FR. [5]

Czym są spółki prawa handlowego i podmioty o podobnym charakterze?

Zgodnie z art. 1 § 2 Kodeksu spółek handlowych:

Przepis ten wprowadza zamknięty katalog polskich spółek prawa handlowego, obejmujący zarówno spółki osobowe, jak i kapitałowe.

Pomimo tego organy podatkowe prezentują restrykcyjną wykładnię art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy o fundacji rodzinnej, uznając, że pojęcie „podmiotów o podobnym charakterze” obejmuje wyłącznie podmioty będące podatnikami podatku dochodowego od osób prawnych,

W interpretacji indywidualnej z 24 listopada 2023 r., sygn. 0111-KDIB1-2.4010.248.2023.2.EJ, Dyrektor KIS wskazał bowiem, że

Organ podkreślił również, że transparentna podatkowo spółka zagraniczna „nie może zostać uznana za podmiot o podobnym charakterze do spółek handlowych”, ponieważ jest rozliczana na poziomie wspólników, a nie samej spółki. W rezultacie Dyrektor KIS uznał, że uczestnictwo fundacji rodzinnej w takiej spółce wykracza poza zakres działalności dozwolonej na podstawie art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej.

W praktyce oznacza to, że organy podatkowe utożsamiają „podmioty o podobnym charakterze” przede wszystkim z podmiotami funkcjonującymi w sposób zbliżony do polskich spółek kapitałowych albo innych jednostek objętych opodatkowaniem CIT.

W konsekwencji organy uznają, że zagraniczne spółki transparentne podatkowo, takie jak niemieckie KG czy GmbH & Co. KG, nie spełniają tego warunku. Np. w interpretacji indywidualnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 23 maja 2023 r., sygn. 0114-KDIP2-1.4010.139.2023.3.JC, organ wskazał, że niemiecka spółka komandytowa „nie jest podatnikiem podatku dochodowego w Niemczech”, a dochód osiągany przez taką spółkę „opodatkowany jest na poziomie jej wspólników”.

Zdaniem organów uczestnictwo fundacji rodzinnej w takim podmiocie oznaczałoby w praktyce prowadzenie działalności gospodarczej wykraczającej poza zakres działalności dozwolonej określony w art. 5 ustawy o FR.

Co gdy organ uzna działalność za niedozwoloną?

Jeżeli organ podatkowy uzna, że fundacja rodzinna wykonuje działalność niedozwoloną, to działalność ta nie korzysta ze zwolnienia przewidzianego dla fundacji rodzinnych w ustawie o CIT.

W efekcie dochody osiągane z takiej działalności mogą zostać objęte sankcyjną stawką podatku w wysokości 25%, przewidzianą w art. 24r ustawy o CIT zgodnie z którym:

Ryzyko to ma szczególnie doniosłe znaczenie w przypadku struktur zagranicznych, ponieważ potencjalne zakwestionowanie dopuszczalności uczestnictwa fundacji rodzinnej w spółce transparentnej podatkowo mogłoby prowadzić do istotnego zwiększenia obciążeń podatkowych całej struktury inwestycyjnej.

Coraz bardziej liberalne podejście sądów administracyjnych

Pomimo restrykcyjnego stanowiska organów podatkowych, w ostatnim czasie coraz częściej pojawiają się korzystne dla fundacji rodzinnych wyroki sądów administracyjnych. Sądy zaczynają bowiem odchodzić od poglądu, zgodnie z którym decydujące znaczenie ma wyłącznie status podatkowy zagranicznego podmiotu.

Istotne znaczenie ma w szczególności wyrok Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi z 9 kwietnia 2024 r., sygn. I SA/Łd 114/24. Sąd wskazał, że przy ocenie dopuszczalności uczestnictwa fundacji rodzinnej w zagranicznej spółce należy badać przede wszystkim charakter korporacyjny danego podmiotu oraz jego podobieństwo konstrukcyjne do polskich spółek handlowych. Zdaniem sądu sama transparentność podatkowa nie może automatycznie przesądzać o niedopuszczalności takiej struktury.

Podobne stanowisko zostało przedstawione przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 7 marca 2025 r., sygn. III SA/Wa 2893/24.

Sąd podkreślił, że art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy o FR nie uzależnia możliwości przystąpienia do zagranicznego podmiotu od posiadania przez ten podmiot statusu podatnika CIT. W uzasadnieniu wskazano, że gdyby ustawodawca chciał wprowadzić takie ograniczenie, powinien uczynić to wprost w treści przepisów.

Również w wyroku z 16 stycznia 2025 r., sygn. III SA/Wa 2557/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że transparentność podatkowa zagranicznych spółek osobowych nie może automatycznie prowadzić do uznania działalności fundacji rodzinnej za niedozwoloną.

Sąd podkreślił, że pojęcie „podmiotów o podobnym charakterze” powinno być interpretowane przede wszystkim przez pryzmat cech ustrojowych, organizacyjnych i prawnych danego podmiotu, a nie wyłącznie jego statusu podatkowego.

Zagraniczne spółki transparentne podatkowo a fundacje rodzinne – przełomowy wyrok NSA

Szczególnie istotne znaczenie ma najnowsze orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W sprawie rozpoznawanej przez Naczelny Sąd Administracyjny o sygn. II FSK 553/25 Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej wniósł skargę kasacyjną od korzystnego dla podatnika wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 22 stycznia 2026 r., sygn. II FSK 553/25, oddalił jednak skargę kasacyjną, w pełni podzielając stanowisko sądu pierwszej instancji.

NSA potwierdził tym samym, że sam brak statusu podatnika CIT oraz transparentność podatkowa zagranicznego podmiotu nie mogą automatycznie prowadzić do uznania, iż działalność fundacji rodzinnej wykracza poza zakres dozwolonej działalności określonej w art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy o fundacji rodzinnej.

Choć obecnie jest to jednostkowe orzeczenie NSA odnoszące się bezpośrednio do omawianego zagadnienia, jego znaczenie praktyczne należy ocenić jako istotne. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowi bowiem ważną wskazówkę interpretacyjną dla wojewódzkich sądów administracyjnych rozpoznających analogiczne sprawy w przyszłości.

W konsekwencji przedmiotowy wyrok może przyczynić się do dalszego kształtowania korzystnej dla fundacji rodzinnych linii orzeczniczej.

Podsumowanie

• Uczestnictwo fundacji rodzinnej w zagranicznej spółce transparentnej podatkowo – jak np. niemiecka spółka KG lub GmbH & Co. KG nadal wiąże się z istotnym ryzykiem podatkowym.
• Organy podatkowe konsekwentnie prezentują restrykcyjne podejście i próbują wywodzić z art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej wymóg uczestnictwa wyłącznie w podmiotach posiadających status podatnika podatku dochodowego.
• Jednocześnie coraz wyraźniej widoczna jest korzystna dla podatników linia orzecznicza sądów administracyjnych. Sądy wskazują, że ocena dopuszczalności uczestnictwa fundacji rodzinnej w zagranicznych podmiotach powinna opierać się przede wszystkim na analizie charakteru prawnego i konstrukcyjnego danego podmiotu, a nie wyłącznie na jego statusie podatkowym.
• W praktyce oznacza to, że mimo istniejącego ryzyka fundacja rodzinna może dysponować silnymi argumentami pozwalającymi bronić stanowiska, iż uczestnictwo w zagranicznej spółce transparentnej podatkowo pozostaje dopuszczalne, jeżeli konstrukcja tej spółki odpowiada polskiej spółce handlowej.

Objaśnienia

[1] art. 5 ustawy o fundacjach rodzinnych

[2] Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 24 listopada 2023 r., sygn. 0111-KDIB1-2.4010.248.2023.2.EJ.

[3] Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 7 grudnia 2023 r., sygn. 0111-KDIB2-1.4010.413.2023.2.AR.

[4] Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 5 stycznia 2024 r., sygn. 0114-KDIP2-1.4010.551.2023.2.PP.

[5]  art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy o fundacji rodzinnej.

Podstawa prawna:

1. Ustawa z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej (Dz. U. poz. 326 z późn. zm.).
2. Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 554).

Stan prawny aktualny na 20 czerwca 2026 r.

Klaudia Sołtysik – aplikantka radcowska w Kancelarii Radcy Prawnego Małgorzaty Gach w Krakowie