Strona główna Ogólna Rażąca niewdzięczność, jako przesłanka do odwołania darowizny

Rażąca niewdzięczność, jako przesłanka do odwołania darowizny

1718
PODZIEL SIĘ

Przesłanka odwołania darowizny, jaką jest rażąca niewdzięczność, odnosi się do działań obdarowanego, które przy uwzględnieniu różnych okoliczności, można obiektywnie uznać za niewłaściwe i wysoce krzywdzące dla darczyńcy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7.05.2003r., IV CKN 115/01). Mogą one być skierowane przeciwko niemu zarówno w sposób bezpośredni, jak i pośredni. Do tej kategorii zalicza się między innymi popełnienie przestępstw przeciwko życiu lub zdrowiu darczyńcy, jego czci czy mieniu.

Muszą one zostać podjęte ze świadomością i w nieprzyjaznym zamiarze, ponieważ przede wszystkim wewnętrzne poczucie pokrzywdzenia darczyńcy, a nie samo popełnienie wobec niego przestępstwa, jest konieczne dla odwołania darowizny szczególnie, gdy sąd karny orzekając o popełnieniu przez osobę obdarowaną przestępstwa warunkowo umorzył postępowanie karne w wyniku stwierdzenia nieznacznego stopienia jej winy i społecznej szkodliwości czynu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6.12.2012r., IV CSK 172/12).

Z reguły za rażącą niewdzięczność nie są uznawane czyny nieumyślne obdarowanego czy również przykrości i krzywdy czynione impulsywnie, mieszczące się w granicach zwykłych konfliktów występujących w życiu codziennym. Nie uznajemy za rażącą niewdzięczność również działań obdarowanego, które zostały wywołane zachowaniem się darczyńcy. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15.06.2010r, II CSK 68/10)

Niewdzięczność w stopniu rażącym może polegać nie tylko na działaniu, lecz także na nie podjęciu działania. Dzieje się tak, gdy w wyniku świadomego naruszenia podstawowych obowiązków ciążących na obdarowanym względem darczyńcy ponosi on krzywdę (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22.03.2001r., V CKN 1599/00). Umowa darowizny rodzi po stronie obdarowanego moralny obowiązek wdzięczności. Jest on niezwykle istotny w przypadku, gdy do zawarcia umowy dochodzi między osobami najbliższymi, ponieważ spoczywa na nich powinność świadczenia wzajemnej pomocy i opieki wynikająca ze stosunków rodzinnych. Kluczowym dla zakwalifikowania tego rodzaju zaniechania jako rażącej niewdzięczności jest więc osobisty charakter naruszonych obowiązków wynikający ze stosunków między obdarowanym i darczyńcą. Sąd Najwyższy jako przykłady rażącej niewdzięczności wymienia m. in. odmówienie pomocy w chorobie oraz odmowę pomocy osobie starszej.

Nieudzielanie przez obdarowanego pomocy darczyńcy w podejmowanych przez niego przedsięwzięciach czy opiece nad wymagającą jej osobą trzecią nie stanowi rażącej niewdzięczności, ponieważ obdarowany nie ma obowiązku świadczenia pracy na rzecz darczyńcy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23.03.2000r., II CKN 810/98).

Wykonywanie prawa otrzymanego przez obdarowanego również nie może zostać uznane za rażącą niewdzięczność wobec darczyńcy. Odwołanie darowizny nie jest możliwe z powodu rozporządzania przedmiotem darowizny w sposób niezgodny wolą darczyńcy. Nie może on odwołać darowizny, by zapobiec sprzedaniu przez obdarowanego ziemi, którą od pokoleń uprawiała jego rodzina czy zainstalowaniu nieoryginalnych części w zabytkowym samochodzie (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1.12.2004r., III CK 63/04).

Moralny aspekt rażącej niewdzięczności wiąże możliwość odwołania darowizny przede wszystkim z subiektywnie odczuwaną przez darczyńcę krzywdą. Z tego powodu uprawnienie do odwołania darowizny wygasa w przypadku przebaczenia obdarowanemu. Przebaczyć może jedynie darczyńca, natomiast akty przedstawiciela ustawowego czy pełnomocnika nie wywierają w tej materii żadnych skutków. Przebaczenie nie wymaga żadnej szczególnej formy, ponieważ jest przejawem uczuć i osobistego stosunku darczyńcy do obdarowanego. Konieczne jest jedynie zamanifestowanie przez darczyńcę braku jakichkolwiek pretensji wobec obdarowanego. W związku z faktem, że przebaczenie nie jest oświadczeniem woli, nie wymaga ono zdolności do czynności prawnych – wystarczające jest działanie darczyńcy z rozeznaniem.

Ponieważ darczyńcy przysługuje jedynie uprawnienie do odwołania darowizny, niewykorzystanie go w terminie roku od momentu dowiedzenia się o rażącej niewdzięczności obdarowanego również wywołuje skutek w postaci jego wygaśnięcia. W sytuacji powtarzających się aktów możliwych do zakwalifikowania jako przejawy rażącej niewdzięczności, każdy wypadek nagannego zachowania się obdarowanego, który może być traktowany jako rażąca niewdzięczność, daje podstawę do odwołania darowizny i każda z osobna podlega osobnemu przedawnieniu z art. 899 § 3 KC. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25.11.2004r., III CK 601/03)

W ramach podsumowania warto jeszcze raz zwrócić uwagę na kluczowe znaczenie osobistych stosunków między darczyńcą i obdarowanym dla odwołania darowizny. Nie tylko są one najważniejszym kryterium składającym się na pojęcie rażącej niewdzięczności, dla którego orzecznictwo stanowi swego rodzaju ramy, ale zasadniczo decydują one o skorzystaniu przez darczyńcę z przyznanego mu przez ustawodawcę uprawnienia.

Tekst jest kontynuacją artykułu „Odwołanie darowizny – kiedy zachodzi rażąca niewdzięczność?”.

Autor:

Aleksandra Woźniak, ekspert w serwisie http://www.szybkieumowy.pl/ Tysiące wzorów umów do pobrania w jednym miejscu.

(http://www.szybkieumowy.pl/)