Strona główna Ogólna Podstawy wyłączenia odpowiedzialności ubezpieczyciela OC pojazdu sprawcy wypadku

Podstawy wyłączenia odpowiedzialności ubezpieczyciela OC pojazdu sprawcy wypadku

1819
PODZIEL SIĘ

Umowa ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów ma charakter obowiązkowy – zgodnie z wyraźnym postanowieniem art. 23 ustawy z dnia 22.05.2003r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (DZ.U. z 2003r., nr 124, poz. 1152 z późn. zm. – dalej: „ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych”). Stosownie zaś do treści przepisu art. 822 kodeksu cywilnego (dalej: KC) w zw. z art. 34 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych , ubezpieczyciel zobowiązany jest do wypłaty odszkodowania z umowy ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, jeśli posiadacz lub kierujący pojazdem są obowiązani do odszkodowania za wyrządzoną w związku z ruchem tego pojazdu szkodę, której następstwem jest śmierć, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia bądź też utrata, zniszczenie lub uszkodzenie. Ubezpieczeniem jest objęta odpowiedzialność cywilna każdej osoby, która pojazdem w okresie trwania odpowiedzialności ubezpieczeniowej (tj. ważnej umowy ubezpieczenia OC) , wyrządziła szkodę ruchem tego pojazdu.

Zakres odpowiedzialności ubezpieczyciela OC pojazdu sprawcy wypadku komunikacyjnego wynika przede wszystkim z przepisów powołanej ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, w zakresie nieuregulowanym w ustawie – z kodeksu cywilnego, a w dalszej kolejności z umowy ubezpieczenia i ogólnych warunków umów (tzw. OWU). Wysokość świadczeń ubezpieczyciela z umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej jest determinowana wysokością zobowiązań odszkodowawczych ubezpieczającego. Wysokości tych zobowiązań nie można z góry ustalić, dlatego też, stosownie do art. 36 ustawy o ubezpieczeniach odszkodowanie, odszkodowanie ustala się i wypłaca w granicach odpowiedzialności cywilnej posiadacza lub kierującego pojazdem mechanicznym, najwyżej jednak do ustalonej w umowie ubezpieczenia sumy gwarancyjnej – która jednak nie może być niższa niż równowartość w złotych 5.000.000 euro w przypadku szkód na osobie, lub 1.000.000 euro w przypadku szkód w mieniu. Tak więc wysokość sumy gwarancyjnej, ustalonej w umowie, stanowi o górnej granicy odpowiedzialności ubezpieczyciela, powyżej której zakład ubezpieczeń może odmówić wypłaty odszkodowania.

Inną podstawą wyłączenia odpowiedzialności może być z pewnością przepis art. 38 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, zgodnie z którym ubezpieczyciel nie odpowiada za następujące szkody:
21) Art. 38 zmieniony przez art. 1 pkt 8 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. (Dz.U.05.167.1396) zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 stycznia 2006 r.

  1)   polegające na uszkodzeniu, zniszczeniu lub utracie mienia, wyrządzone przez kierującego posiadaczowi pojazdu mechanicznego; dotyczy to również sytuacji, w której posiadacz pojazdu mechanicznego, którym szkoda została wyrządzona, jest posiadaczem lub współposiadaczem pojazdu mechanicznego, w którym szkoda została wyrządzona
 2)   wynikłe w przewożonych za opłatą ładunkach, przesyłkach lub bagażu, chyba że odpowiedzialność za powstałą szkodę ponosi posiadacz innego pojazdu mechanicznego niż pojazd przewożący te przedmioty;
  3)   polegające na utracie gotówki, biżuterii, papierów wartościowych, wszelkiego rodzaju dokumentów oraz zbiorów filatelistycznych, numizmatycznych i podobnych;
  4)   polegające na zanieczyszczeniu lub skażeniu środowiska.

Warto jednak podkreślić, iż choć ubezpieczyciel nie odpowiada za szkodę na mieniu, wyrządzoną przez osobę kierującą pojazdem jego posiadaczowi, to jednak odpowiada z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej za szkodę na osobie, wyrządzoną przez kierowcę pojazdu jego posiadaczowi lub współposiadaczowi (tak uchwała SN z 19 stycznia 2007 r., sygn. akt III CZP 146/06). Wobec bowiem jednoznacznego ograniczenia wyłączenia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń jedynie w odniesieniu do wyrządzonych przez kierowcę szkód w mieniu posiadacza – to zdaniem Sądu Najwyższego – w omawianej sprawie nie ma podstaw do rozciągnięcia zastosowania tego przepisu na przypadki wyrządzonej przez kierowcę posiadaczowi pojazdu szkody na osobie. W przedmiotowej uchwale Sąd Najwyższy dotyka istotnej z punktu widzenia praktyki kwestii odpowiedzialności ubezpieczyciela z tytułu umowy ubezpieczenia OC za szkodę na osobie, wyrządzoną przez kierowcę pojazdu jego posiadaczowi lub współposiadaczowi. SN jednoznacznie wskazuje tu, iż ubezpieczyciel w takiej sytuacji odpowiada za szkody na osobie, wyłączając jednocześnie odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń za szkody w mieniu. SN akcentuje funkcję ochronną umowy obowiązkowego ubezpieczenia OC zmierzającą do zabezpieczenia interesów osób poszkodowanych w wypadkach samochodowych.

Warto także odnotować, iż choć według zasad ogólnych (art. 827 § 1 KC) ubezpieczyciel jest wolny od odpowiedzialności, jeżeli ubezpieczający wyrządził szkodę umyślnie, zaś w razie rażącego niedbalstwa odszkodowanie należy się tylko wtedy, gdy umowa lub ogólne warunki umów tak stanowią, to jednak w przypadku ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych jest inaczej. Ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych zawiera bowiem przepis art. 9 ust. 2, który stanowi lex specialis wobec powołanego powyżej ogólnego przepisu art. 827 § 1 kc. Stosownie zatem do art. 9 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, umowa ubezpieczenia obowiązkowego odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych obejmuje również szkody wyrządzone umyślnie lub w wyniku rażącego niedbalstwa ubezpieczającego lub osób, za które ponosi on odpowiedzialność. Odmienne uregulowanie odpowiedzialności ubezpieczyciela w przypadku winy umyślnej i rażącego niedbalstwa przy ubezpieczeniu OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, podyktowane jest przede wszystkim funkcją tego ubezpieczenia, która w większym stopniu polega na ochronie poszkodowanych osób trzecich, a nie samego ubezpieczającego.

Autor: Ewa Ostrowska, radca prawny
Gregorowicz-Ziemba Krakowiak Gąsiorowski Kancelaria Prawna